T LEFT

Leita

T RIGHT
 

Tżning av loki

(ókrśti)

Lok er fųroyska oršiš fyri taš, sum vit vanliga rópa ókrśt. Hetta er śr danska oršinum ukrudt. Lokplantur kunnu vera so mangt, og sama planta kann bęši vera nyttuvųkstur og lokplanta. Taš veldst um, hvar hon veksur. Viš lok meina vit plantur, sum vaksa har, tęr ikki skulu vaksa. Į bųnum vilja vit bara hava gras, og alt annaš, sum har veksur, er lok. So į bųnum eru summardįar og ašrar vakrar blómur lok. Ķ eplaveltum og rótakįlum vilja vit, sum vituligt er, bara hava įvikavist eplir og rųtur at vaksa, so har er gras eisini lok. Ķ tśnum og į vegum vilja vit vanliga ikki hava nakran gróšur, so har eru allar plantur lok.

Herviligastu lokplantur ķ Fųroyum:

Arvi (Stellaria media).

Veksur um allan heimin uttan ķ tropunum. Trķvist best, har taš er kaldligt og slavi ķ vešrinum. Hetta merkir, at ķ Fųroyum eru góš gróšrarlķkindi hjį arva. Hann nųrist viš fręi og viš sprotum, sum vaksa fram eftir jųrš og festa rųtur. Hann er tęttvaksin og breišir seg fram eftir jųrš ķ allar ęttir og kann lęttliga kųva stór ųki, um hann sleppur at koma fyri seg.

Arvi

Svķnasólja (Ranunculus acris).

Nųrist viš fręi. Veksur ķ bų og haga og upp į hęgstu fjųll, er smįvaksin uttangaršs, men sera stórvaksin innangaršs og ķ fuglabjųrgum. Hon veksur betur ķ vįtari enn ķ turrari jųrš.

2

Skrišsólja (Ranunculus repens).

Lķkist svķnasólju, men umframt fręnųring, so nųrist hon eisini viš rótfestandi sprotum, sum gera hana til eitt herviligt lok, sum kann breiša seg nógv.

Mżrisólja (Caltha palustris)

Hevur sevjumiklan legg, sum er uppbendur, og sum antin kann vera greindur ella ógreindur. Blųšini eru nżravaksin og blóman gul. Veksur ķ vįtlendi um alt Noršur- og Mišeuropa, og somuleišis ķ noršara og mišpartinum av Amerika og Asia. Hjį okkum veksur hon vķša um, serliga ķ veitum og į vįtlendi. Į lįglendi, har įir floyma yvir ķ įarfųri, trķvist hon serliga vęl.

Svķnasólja Skrišsólja

3

Hųmilia (Rumex longifolius).

Er stórvaksin fleirįraplanta viš stinnum uppręttum leggi. Blųšini eru breitt vįknvaksin, 3 – 4 feršir longri enn breiš viš rukkutari rond. Hųmilia hevur sterka og tjśkka stólparót, sum veksur djśpt nišur, og taš er nęrum ógjųrligt at rķva hana leysa uttan at rótin slitnar og endin veršur sitandi eftir nišri ķ moldini. Hišani veksur so ein nżggj planta. Hųmilia nųrist eisini viš fręi, sum hevur góš nęlingar- og gróšrarevni.

Hųmilia Sżra

Sżra (Rumex acetosa).

Minnir um hųmiliu, men er minni og klęntrasligari į vųkstri. Blųšini eru etandi. Sżra veksur ofta ķ fornum bų, serliga har taš er vįtligt, men hon er ikki ein av okkara herviligastu lokplantunum

4

Dįi

Dįi (Galeopsis tetrahit).

Eittįra planta viš stinnhęrdum, uppręttum leggi. Dįi plagar ikki at skapa okkum stórar trupulleikar, men hann kemur vanliga vęl fyri seg ķ opinekrum, men longu įriš eftir, tį stykkiš svaršar aftur, veršur hann vanliga kųvdur av grasinum.

Mżrisólja Kveiki

Kveiki (Elymus repens).

Hetta er gras, sum breišir seg viš longum, krśpandi jaršleggum. Taš veksur um allan heimin, uttan heilt noršast og heilt sunnast. Hetta er ein av teimum truplastu lokplantunum ķ opnum veltum og akrum. Um jaršleggirnir verša pettašir sundur, so veksur nżggj planta burtur śr hvųrjum petti.

Tżning av loki

Fyrst kunnu vit spyrja, hvķ vit skulu tżna lok, og um taš er neyšugt. Tį koma vit aftur til spurningin um, hvat lok er. Vit stašfesta, at lok er planta, sum veksur, har vit ikki vilja hava hana at vaksa. Og so er spurningurin, hvķ vit ikki vilja hava hana har? Taš er sjįlvandi ikki bara tķ, at vit halda hana misprżša, men heldur ein fķggjarligur spurningur. Lokiš tekur plįssiš av nyttuplantunum og brśkar

5

burtur av vatni og fųšsluevnum ķ moldini, sum nyttuplanturnar skuldu havt, og harviš minkar įvųksturin og śrtųkan, og vit vera fyri fķggjarligum missi. Ķ ųšrum londum seta teir stųrri krųv enn vit. Har vilja teir ikki hava nakran misvųkstur ķ akrinum ella bųnum, og teir sproyta regluliga fyri at halda lokinum burtur. Flestu stykkir verša sproytaš į hvųrjum įri og onkuntķš fleiri feršir um įriš. Hjį okkum eru vit ikki so kravmikil. Vit tola vęl at sķggja bęši hųmiliur og sóljur og ašrar blómur ķ bųnum, men sjįlvandi skal alt vera viš mįta, og av og į er neyšugt viš tiltųkum fyri at minka um lokiš.

Fyribyrgjan

Tį vit velta eitt stykki, er umrįšandi at leggja soleišis til ręttis, at vit verša sum minst plįgaš av loki. Taš ręšur um at turrleggja (drena) vęl, tķ taš er ein sannroynd, at tęr flestu lokplanturnar į okkara leišum trķvast best ķ vįtari mold. Taš kemur fyri, at vit fįa blotar ķ bųin, av at vatn seyrar śr tiptum veitum. Ķ slķkum fųrum kunnu vit eygleiša, hvussu grasiš viknar, samstundis sum lokplantur taka yvir. Ķ slķkum fųrum er taš serliga arvi, sum kann gera nógv um seg.

Flestu lokplantur trķvast best ķ sśrari mold. Vit kunnu minka um sśrguna viš at stroya kįlk į og blanda taš uppķ. Kįlkiš ger eisini, at moldin veršur leysari og minni kleimin.

Mekanisk tżning

Tį vit plųga ella velta um viš hond, ręšur um at venda bųkkunum so vęl, at svųršurin fer undir og vendir nišur. Tį hevur lokiš truplari viš at koma fyri seg, og taš tekur undir ųllum umstųšum nakaš av tķš at vaksa upp gjųgnum moldina, soleišis at įvųksturin nęlir įšrenn. Taš hjįlpir eisini at saksa ella fresa stutt įšrenn vit sįa ella seta nišur, tķ tį veršur lokiš aftur fyri bakkasti.

Annars ręšur um at lśka vęl, har taš letur seg gera. Taš ber ikki vęl til ķ bųnum, men ķ eplaveltum, rótakįlum og rabarbugųršum skal ein leggja seg eftir at lśka. Er talan um smį stykkir, kann hetta gerast viš at henta lokiš viš hondunum ella skava viš einum lķtlum lśkijarni. Er ųkiš stųrri, liggur betri fyri at brśka lśkijarn viš longum skafti, so ein stendur uppręttur og arbeišir.

Vit kunnu ķ ein įvķsan mun halda lokinum burtur viš hond, men į stórum stykkjum er hetta arbeišskrevjandi. Fyri at taš skal eydnast vęl at halda loki burtur viš hond, er taš eitt krav, at moldin ofta veršur velt um, tķ hvussu vit royna, so klįra vit ikki at basa lokinum heilt.

Kemisk tżning

Taš eru fleiri slųg av kemiskum evnum, sum kunnu brśkast til at tżna viš. Tey hava ymiskar eginleikar, og hvųrt einstakt slag ger vanliga av viš bara nųkur fį plantuslųg. Tey eru taš, sum vit rópa selektiv. Hetta sigur okkum, at vit kunnu ikki fara fram eftir fummum, tį vit skulu sproyta, men mugu altķš leggja okkum eftir at brśka tey rųttu slųgini at sproyta viš. Fyrst er neyšugt at kanna, hvųrjar planturnar eru, sum skulu tżnast, og so mugu vit sjįlvandi eisini taka atlit til, hvųrjar nyttuplanturnar eru. Tį talan er um at tżna lok ķ bųnum, mugu vit velja eitt evni, sum ikki skašar gras, mešan taš, sum skal brśkast ķ eplaveltum, skal helst tżna alt uttan eplir. Hetta sigur okkum, at taš ber ikki til at brśka eitt og sama evni bęši ķ bųnum og ķ veltuni.

6

Taš er ov mųtimikiš at lęra nųvnini į ųllum evnum, sum eru į marknašinum, men ein eigur at leggja seg eftir, hvat hvųrt einstakt skal brśkast til. Vegleišing um, hvussu blandast skal, stendur į ķlųtunum, og taš er av alstórum tżdningi, at hon veršur fylgd. Blanda vit ov sterkt, kunnu vit gera av viš nyttuplanturnar eisini, og blanda vit ov veikt, er vandi fyri at lokplanturnar hóra undan. Vit mugu minnast til, at plantueitur er eisini taš rama eitur fyri fólk og djór, og tķ mugu įvķsar trygdarreglur fylgjast. Taš er slķkt sum at brśka handskar, oljuklęši og verndarbrillur, tį sproytaš veršur, og at beina fyri tómum ķlųtum og vaska sproyturnar vęl - og ikki brśka tęr til nakaš annaš.

Sproyta viš skili

Vit sproyta vanliga viš sproytum, sum eru gjųrdar til endamįliš. Hesar hava dżsur, sum sproyta vętuna sum eitt fķnt sirm. Į smįum stykkjum kunnu vit brśka sproytur til at bera į rygginum, men er talan um stór stykkir, er best at brśka traktorsproytur.

Tey kemisku evnini virka soleišis, at plantan tekur tey til sķn gjųgnum blųšini. Hašani flytast tey viš plantusevjuni til allar plantulutirnar, og so lķšandi stešgar vųksturin upp, og til endans fųlnar plantan. Av hesum skilja vit, at vit mugu sproyta, mešan blųš eru į plantunum, og mešan tęr eru ķ vųkstri. Taš nyttar einki at sproyta um veturin ella tķšliga um vįriš, įšrenn gróšurin er komin ręttiliga, tķ tį fer ųll blandingin til spillis. Viš ųšrum oršum er best at sproyta, tį lokiš er fariš at vaksa, soleišis at blųšini verša rakt. Taš er eisini umrįšandi, at taš er turt ķ vešrinum, tį sproytaš veršur. Um taš regnar, so veršur blandingin tynt av regninum, tį hon rakar blųšini. Vit kunnu hugsa okkum, at ein dropi av blandingini rakar eitt blaš, og sķšani koma fleiri lķka stórir regndropar omanyvir. Tį tynnist blandingin fleiri feršir, og tį so hendan tynta vętan kemur inn ķ plantuna, virkar hon ikki eftir ętlan.

Tį sproytaš veršur viš traktori, ręšur um at umskara rętt, so alt lendiš veršur rakt. Somuleišis mį ansast eftir, at allar dysurnar į sproytuni eru opnar. Ikki sproyta soleišis, at sirmiš fer viš vindinum til ašrar teigar, veltur ella urtagaršar. Um vit sproyta į bųnum, og sirmiš endar ķ einari eplaveltu, so fųlna blųškurnar. Sama er viš rótakįli ella leyvi

į trųum og runnum, tķ taš, sum veršur brśkt ķ bųnum, drepur nęstan alt uttan gras. Ręttast er tķ at sproyta, mešan taš er stilli.

Fyri at basa loki į vegum ella ķ tśnum, brśka vit evni, sum tżna allan vųkstur, og taš sigur seg sjįlvt, at hesi kunnu ikki brśkast ķ bųi ella veltum. Tį sproytaš veršur į vegi ella ķ tśni, er umrįšandi at hava ķ huga, at sevjan kann renna oman į lendiš nišanfyri, um ein ikki vandar sęr um.

Tey kemisku evnini, sum vit brśka ķ landbśnašinum, eru ųll gjųlla kannaš, įšrenn loyvt veršur at koyra tey į marknašin. Vanliga mannagongdin er, at eitt nżtt evni veršur ikki góškent uttan so, at stašfest er viš vķsindaligum royndum, at taš er betri enn tey, sum eru į marknašinum frammanundan. Kannaš veršur, hvųnn skaša tey gera į ymiskar plantur, bęši lok og nyttuplantur, og stašfest veršur, hvussu eitrandi tey eru, og eisini veršur gjųlla kannaš, hvussu skjótt tey verša nišurbrotin innan ķ plantunum og somuleišis śti ķ nįttśruni. Viš hesum sum grundarlag veršur įsett, hvussu long tķš skal ganga, frį vit hava sproytaš, til vit kunnu heysta ella slįa grųšina. Vandin viš sproytuevnunum er stųrstur, mešan blandaš veršur og mešan sproytingin fer fram. Ansa vit eftir at yvirhalda sperrutķšina, veršur ikki roknaš viš nųkrum vanda.

 
Kelda: Bśnašarstovan. Fyri at sķggja grein og myndir, so trżst į nišanfyri:
 


Sniðgivið og forritað hevur KREA
Mjólkavirkið Búnaðarmanna
KREA